Coaching w edukacji to sposób pracy, w którym nauczyciel – albo coach wspierający nauczycieli – zamiast podawać gotowe odpowiedzi, zadaje pytania, pomaga wyznaczać cele i wspiera samodzielność. W polskich szkołach to wciąż rzadkość, choć badania pokazują, że dobrze prowadzony coaching może realnie wspierać i nauczycieli, i uczniów. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega podejście coachingowe w szkole, co mówią o nim badania, jakie narzędzia sprawdzają się w pracy z uczniem i gdzie są jego granice.
Najważniejsze w skrócie
- Coaching w edukacji ma dwie odmiany: coaching nauczycieli (wsparcie ich pracy i rozwoju) oraz podejście coachingowe w pracy z uczniem.
- Najmocniejsze dowody dotyczą coachingu nauczycieli – w metaanalizie poprawiał jakość lekcji i, w mniejszym stopniu, wyniki uczniów.
- Krótkie programy coachingowe dla uczniów wiązały się z większą nadzieją i odpornością psychiczną, ale badania były niewielkie.
- Coaching nie zastępuje pomocy psychologiczno-pedagogicznej, gdy uczeń ma poważne trudności.
Czym jest coaching w edukacji?
Coaching to uporządkowana rozmowa, w której osoba wspierająca pomaga drugiej osobie nazwać cel, zobaczyć możliwości i zaplanować kolejne kroki. W szkole przybiera dwie główne formy:
- Coaching nauczycieli – doświadczony coach lub nauczyciel-mentor obserwuje lekcje, rozmawia z nauczycielem i pomaga mu rozwijać warsztat. To najlepiej przebadana forma coachingu w edukacji.
- Podejście coachingowe w pracy z uczniem – nauczyciel lub wychowawca używa pytań i narzędzi coachingowych, by wspierać samodzielność, motywację i wyznaczanie celów przez ucznia.
W obu przypadkach chodzi o przesunięcie akcentu z „mówienia, co robić” na „pomaganie w znalezieniu własnej drogi”. Więcej o samym coachingu przeczytasz w przewodniku po coachingu.
Coaching a inne podejścia do nauczania
| Podejście | Rola nauczyciela | Na czym się skupia |
|---|---|---|
| Nauczanie podające | Ekspert przekazujący wiedzę | Treść i program |
| Podejście coachingowe | Partner zadający pytania | Cele, samodzielność i refleksja ucznia |
| Mentoring | Doświadczony przewodnik dzielący się wiedzą | Rady i przykłady z praktyki |
| Pomoc psychologiczno-pedagogiczna | Specjalista (psycholog, pedagog) | Trudności emocjonalne, rozwojowe i w nauce |
Te podejścia się nie wykluczają. Dobry nauczyciel często łączy przekazywanie wiedzy z pytaniami coachingowymi, a w razie potrzeby kieruje ucznia do psychologa szkolnego.
Co mówią badania o coachingu w edukacji?
Coaching nauczycieli poprawia jakość nauczania. Metaanaliza Krafta i współpracowników (2018) objęła 60 badań z grupą kontrolną. Coaching nauczycieli wyraźnie poprawiał jakość prowadzonych przez nich lekcji, a w mniejszym stopniu także wyniki uczniów. Efekty były słabsze w dużych programach realizowanych na szeroką skalę – jakość coachów i ich przygotowanie mają znaczenie.
Coaching wspiera samych nauczycieli. W badaniu z losowym przydziałem Granta, Green i Rynsaardt (2010) nauczyciele szkół średnich, którzy przeszli kilka sesji coachingu, robili większe postępy w realizacji własnych celów, odczuwali mniej stresu i mieli lepsze samopoczucie niż grupa oczekująca na coaching.
Programy dla uczniów dają obiecujące, ale wstępne wyniki. W badaniu Green, Granta i Rynsaardt (2007) uczennice szkoły średniej, z którymi nauczyciele prowadzili sesje coachingowe, miały potem większą nadzieję i odporność psychiczną oraz niższe nasilenie objawów depresji niż grupa porównawcza. Podobne efekty opisały Dulagil, Green i Ahern (2016). To jednak małe badania, prowadzone głównie w Australii, więc wnioski trzeba traktować ostrożnie.
Narzędzia coachingowe w pracy z uczniem
- Model GROW. Cztery pytania porządkujące rozmowę: „Co chcesz osiągnąć?”, „Jak jest teraz?”, „Jakie masz możliwości?”, „Co zrobisz i kiedy?”.
- Skala od 1 do 10. „Na ile jesteś przygotowany do sprawdzianu, w skali od 1 do 10? Co pomogłoby podnieść to o jeden punkt?” – proste pytanie, które zamienia ogólne „jakoś to będzie” w konkretny krok.
- Plan „jeśli…, to…”. „Jeśli po szkole usiądę do biurka, to najpierw zrobię zadanie z matematyki”. Takie plany pomagają przejść od zamiaru do działania.
- Rozmowa o mocnych stronach. Pytania „Kiedy ostatnio coś Ci się udało? Co wtedy zrobiłeś/zrobiłaś?” pomagają uczniowi zobaczyć własne zasoby.
- Refleksja po działaniu. „Co zadziałało? Co zrobisz inaczej następnym razem?” – zamiast oceniania samego wyniku.
Dobór narzędzi zależy od wieku ucznia i sytuacji. U młodszych dzieci lepiej sprawdzają się krótkie, proste pytania i konkretne przykłady.
Wyzwania dla nauczyciela
- Powstrzymanie się od gotowych rozwiązań. Nauczyciele są przyzwyczajeni do udzielania odpowiedzi. Podejście coachingowe wymaga cierpliwości i zaufania, że uczeń sam do czegoś dojdzie.
- Czas. Rozmowy coachingowe trudno zmieścić w 45 minutach lekcji dla całej klasy. Najlepiej sprawdzają się na godzinach wychowawczych, konsultacjach i w pracy z małymi grupami.
- Przygotowanie. Samo poznanie kilku pytań to za mało. Warto szkolić się u osób z rzetelnym przygotowaniem i korzystać z superwizji.
- Granice roli. Nauczyciel stosujący narzędzia coachingowe nie jest terapeutą. Gdy uczeń mówi o poważnych problemach, potrzebne jest wsparcie psychologa szkolnego lub innego specjalisty.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak skutecznie uczyć się nowych umiejętności – także jako nauczyciel – przeczytaj tekst Nauka nowych umiejętności.
Mity o coachingu w szkole
- „Coaching w szkole to moda bez dowodów.” Coaching nauczycieli ma solidne oparcie w badaniach. Słabsze dowody dotyczą programów dla uczniów – tu potrzeba więcej badań.
- „Nauczyciel-coach nie uczy, tylko pyta.” Podejście coachingowe nie zastępuje przekazywania wiedzy. Uzupełnia je, gdy chodzi o motywację, cele i samodzielność.
- „Wystarczy kilka technik.” Bez relacji opartej na zaufaniu i bez przygotowania nawet najlepsze pytania brzmią sztucznie.
Kiedy szukać pomocy?
Jeśli uczeń od dłuższego czasu jest przygnębiony, wycofany, mówi o krzywdzie lub o tym, że nie chce żyć, potrzebna jest pomoc psychologa szkolnego, pedagoga lub lekarza – nie rozmowa coachingowa. Dzieci i młodzież mogą bezpłatnie dzwonić pod numer 116 111. Rodzice i nauczyciele, którzy martwią się o dziecko, mogą zadzwonić pod 800 100 100. Dorośli w kryzysie mogą korzystać z numerów 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całą dobę) i 116 123 (Kryzysowy Telefon Zaufania). W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Jaką rolę może mieć coach?
Coach może wspierać nauczycieli i dyrektorów szkół – w rozwoju warsztatu, radzeniu sobie ze stresem i obciążeniem, a także w budowaniu dobrej współpracy w zespole nauczycielskim. Jeśli szukasz takiego wsparcia dla siebie, sprawdź life coaching, a w przypadku pracy z zespołem lub kadrą kierowniczą – business coaching.
FAQ – najczęstsze pytania
Na czym polega coaching w edukacji?
Na wspieraniu nauczycieli lub uczniów pytaniami zamiast gotowych odpowiedzi: pomaga nazwać cel, zobaczyć możliwości i zaplanować konkretne kroki. Najczęściej ma formę coachingu nauczycieli albo podejścia coachingowego w pracy z uczniem.
Czy coaching w szkole działa?
Najmocniejsze dowody dotyczą coachingu nauczycieli, który w metaanalizie poprawiał jakość lekcji i w mniejszym stopniu wyniki uczniów. Programy coachingowe dla uczniów dają obiecujące wyniki, ale badania są na razie niewielkie.
Jakie narzędzia coachingowe sprawdzają się w pracy z uczniem?
Na przykład model GROW, skala od 1 do 10, plany „jeśli…, to…”, rozmowa o mocnych stronach i refleksja po działaniu. Narzędzia warto dopasować do wieku ucznia.
Czy nauczyciel potrzebuje certyfikatu, żeby stosować coaching?
Do korzystania z pytań coachingowych w codziennej pracy certyfikat nie jest wymagany. Warto jednak przejść rzetelne szkolenie, najlepiej w programie zatwierdzonym przez uznaną organizację coachingową, i korzystać z superwizji.
Źródła
- Dulagil A., Green S., Ahern M. (2016). Evidence-based coaching to enhance senior students’ wellbeing and academic striving. International Journal of Wellbeing.
- Grant A.M., Green L.S., Rynsaardt J. (2010). Developmental coaching for high school teachers: Executive coaching goes to school. Consulting Psychology Journal: Practice and Research.
- Green S., Grant A.M., Rynsaardt J. (2007). Evidence-based life coaching for senior high school students: Building hardiness and hope. International Coaching Psychology Review.
- Kraft M.A., Blazar D., Hogan D. (2018). The effect of teacher coaching on instruction and achievement: A meta-analysis of the causal evidence. Review of Educational Research.
