Komunikacja interpersonalna – 5 zasad, które warto znać (według badań)

Komunikacja interpersonalna to sposób, w jaki porozumiewamy się z innymi ludźmi – w pracy, w domu, w przyjaźni. Od niej zależy, czy czujemy się rozumiani, czy potrafimy rozwiązać konflikt i czy inni chętnie z nami współpracują. Dobra wiadomość: komunikacji można się nauczyć jak każdej innej umiejętności. Poniżej opisujemy 5 zasad, które mają oparcie w badaniach, wraz z prostymi ćwiczeniami na co dzień. Rozprawiamy się też z popularnym mitem o „55% mowy ciała”.

1. Słuchaj, żeby zrozumieć

Aktywne słuchanie polega na tym, że skupiasz się na rozmówcy, dopytujesz i oddajesz własnymi słowami to, co usłyszałeś. Weger i współpracownicy (2014) sprawdzili, jak ludzie czują się w rozmowie, gdy słuchacz stosuje aktywne słuchanie, a jak – gdy daje rady albo tylko potakuje. Przy aktywnym słuchaniu rozmówcy częściej czuli się zrozumiani.

Jak to robić:

• Nie przerywaj i nie przygotowuj odpowiedzi, gdy druga osoba mówi.
• Parafrazuj: „Czyli najbardziej przeszkadza ci to, że…”.
• Nazwij emocje, które słyszysz: „Brzmi, jakby to cię mocno zdenerwowało”.
• Rady dawaj dopiero wtedy, gdy ktoś o nie prosi.

2. Zadawaj pytania pogłębiające

Badanie Huang i współpracowników (2017) pokazało, że osoby, które w rozmowie zadawały więcej pytań – zwłaszcza pogłębiających, nawiązujących do tego, co powiedział rozmówca – były bardziej lubiane. Pytania pokazują, że naprawdę słuchasz i interesujesz się drugą osobą.

Jak to robić:

• Zadawaj pytania otwarte: „Jak to wyglądało?”, „Co było dla ciebie najtrudniejsze?”.
• Nawiązuj do tego, co usłyszałeś: „Wspomniałeś o nowym projekcie – na czym polega?”.
• Unikaj pytań, które są ukrytą oceną: „Dlaczego znowu to zrobiłeś?”.

3. Mów asertywnie

Asertywność to umiejętność wyrażania swoich myśli, uczuć i potrzeb wprost, z szacunkiem dla siebie i drugiej osoby. To złoty środek między uległością („Nieważne, zrobię, jak chcesz”) a agresją („Zawsze robisz to źle!”).

Jak to robić: korzystaj z komunikatu „ja”, który składa się z czterech części:

1. fakt: „Kiedy spóźniasz się na spotkanie…”,
2. emocja: „…czuję się zlekceważony…”,
3. potrzeba: „…bo zależy mi na naszym czasie…”,
4. prośba: „…czy możesz dać mi znać, jeśli się spóźnisz?”.

4. Okazuj empatię

Empatia to próba zrozumienia, co czuje i myśli druga osoba – nawet jeśli się z nią nie zgadzamy. Zrozumienie nie oznacza zgody, ale bardzo obniża napięcie w rozmowie. Ludzie łatwiej słuchają argumentów, kiedy czują, że ich uczucia zostały zauważone.

Jak to robić: zanim przedstawisz swoje zdanie, powiedz, jak rozumiesz sytuację drugiej osoby: „Rozumiem, że masz dużo na głowie i ten termin jest dla ciebie trudny”. Dopiero potem mów o swoich potrzebach.

5. Dbaj o spójność słów i mowy ciała

Pewnie słyszałeś, że tylko 7% komunikatu to słowa, 38% to ton głosu, a 55% to mowa ciała. To mit. Badania Alberta Mehrabiana, z których pochodzą te liczby, dotyczyły bardzo wąskiej sytuacji: oceny emocji wyrażanych pojedynczymi słowami, gdy ton głosu i mimika były z nimi sprzeczne. Sam Mehrabian podkreślał, że tych proporcji nie da się przenieść na zwykłe rozmowy.

Prawdziwa lekcja z tych badań brzmi tak: gdy słowa i mowa ciała mówią co innego, ludzie częściej wierzą tonowi i mimice. Jeśli mówisz „Nie, nie jestem zły” przez zaciśnięte zęby, rozmówca uwierzy zębom.

Jak to robić: utrzymuj naturalny kontakt wzrokowy, odłóż telefon, zwróć się ciałem w stronę rozmówcy. Jeśli coś czujesz, lepiej to nazwać, niż udawać, że wszystko w porządku.

Ćwiczenia na co dzień

• Jedno pytanie więcej. W każdej rozmowie zadaj co najmniej jedno pytanie pogłębiające.
• Parafraza dnia. Raz dziennie powiedz komuś: „Jeśli dobrze rozumiem, chodzi ci o…”.
• Komunikat „ja”. Przygotuj go na następną sytuację, która Cię irytuje.
• Rozmowa bez telefonu. Przy jednym posiłku dziennie odłóż telefon i po prostu rozmawiaj.

Kiedy warto poszukać pomocy

Jeśli trudności w komunikacji powtarzają się w wielu relacjach, wywołują silny lęk (np. przed zabraniem głosu) albo prowadzą do ciągłych konfliktów w związku, warto porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą. Przy powtarzających się kryzysach w związku pomocna bywa terapia par.

Jaką rolę może mieć coach?

Coach jest specjalistą od rozwoju i zmiany. Może pomóc ćwiczyć konkretne umiejętności komunikacyjne: przygotować trudną rozmowę, nauczyć się mówić asertywnie czy dawać informację zwrotną w pracy. Przy silnym lęku społecznym lub głębokich problemach w relacjach właściwą pomocą jest psychoterapeuta. Jeśli szukasz wsparcia w rozwoju, sprawdź life coaching.

FAQ – najczęstsze pytania

Czym jest komunikacja interpersonalna?

To porozumiewanie się między ludźmi za pomocą słów, tonu głosu, mimiki i gestów. Obejmuje zarówno mówienie, jak i słuchanie.

Czy to prawda, że 55% komunikacji to mowa ciała?

Nie. Te liczby pochodzą z badań Alberta Mehrabiana nad bardzo wąską sytuacją – oceną emocji przy sprzecznych sygnałach. Nie można ich odnosić do zwykłych rozmów. Mowa ciała jest ważna, ale słowa również mają ogromne znaczenie.

Jak szybko poprawić swoje umiejętności komunikacyjne?

Zacznij od słuchania: nie przerywaj, zadawaj pytania pogłębiające i parafrazuj. To trzy proste nawyki, które szybko zmieniają jakość rozmów.

Jak być asertywnym, a nie agresywnym?

Mów o sobie i swoich potrzebach, a nie o wadach drugiej osoby. Stosuj komunikat „ja”: fakt, emocja, potrzeba, prośba.

Źródła

• Weger H., Castle Bell G., Minei E.M., Robinson M.C. (2014). The relative effectiveness of active listening in initial interactions. International Journal of Listening.
• Huang K., Yeomans M., Brooks A.W., Minson J., Gino F. (2017). It doesn’t hurt to ask: Question-asking increases liking. Journal of Personality and Social Psychology.
• Mehrabian A. (1971). Silent Messages. Wadsworth.